Διατροφική αξία οσπρίων

Τα όσπρια αποτελούν μια ολόκληρη κατηγορία φυσικών τροφών στην οποία περιλαμβάνονται τα φασόλια, οι φακές, η φάβα, τα ρεβίθια, ο αρακάς, ταλούπινα, το λαθούρι, τα κουκιά κ.α. Πρόκειται για τα αποξηραμένα ώριμα σπέρματα συγκεκριμένων φυτών, τα οποία ονομάζονται ψυχανθή.

     Αποτελούν βασικό στοιχείο της ανθρώπινης διατροφής εδώ και χιλιετηρίδες, ενώ η υψηλή διατροφική τους αξία βοήθησε αποτελεσματικά την επιβίωση και την ανάπτυξη του ανθρωπίνου είδους, ειδικά σε περιόδους που οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες απειλούσαν με υποσιτισμό μεγάλα τμήματα του παγκόσμιου πληθυσμού. 

     Τα όσπρια αποτελούν πλούσια πηγή φυτικών πρωτεϊνών, σύνθετων υδατανθράκων βραδείας απορρόφησης, φυτικών ινών, βιταμινών και ιχνοστοιχείων. Θεωρούνται τροφές πλούσιες σε φυτικές πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας και περισσότερες από άλλα τρόφιμα φυτικής προέλευσης. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι πρωτεΐνες των οσπρίων σε συνδυασμό με άλλες πρωτεΐνες ζωικής ή φυτικής προέλευσης, καλύπτουν ικανοποιητικά τις ανάγκες του ανθρώπου σε απαραίτητα αμινοξέα. Είναι καλό να καταναλώνονται 2-3 φορές την εβδομάδα γιατί θεωρούνται μια από τις πιο υγιεινές και ωφέλιμες τροφές φροντίζοντας όμως να συνδυάζονται και σωστά με τα υπόλοιπα τρόφιμα για να μπορούν να καλύψουν όλες τις ημερήσιες ανάγκες μας σε θρεπτικά συστατικά. Πρέπει να αναφέρουμε όμως ότι τα όσπρια είναι καλό να αποφεύγονται σε περιπτώσεις χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας και γενικά νεφρικής δυσλειτουργίας, λόγω της μεγάλης περιεκτικότητάς τους σε πρωτεΐνη και φώσφορο. Επίσης τα όσπρια είναι τρόφιμα με αρκετά υψηλό περιεχόμενο σε ουρικό οξύ (100 mg ουρικού περίπου ανά 100 γρ. οσπρίου), με αποτέλεσμα να απαγορεύεται η κατανάλωσή τους σε περιπτώσεις οξείας ουρικής αρθρίτιδας, ενώ επιτρέπεται η περιορισμένη κατανάλωσή τους σε περιπτώσεις χρόνιας ουρικής αρθρίτιδας. Συνεπώς, τα όσπρια πρέπει να περιορίζονται σημαντικά σε ασθενείς με νεφρική δυσλειτουργία. 

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

   Ο Αριστοφανης (Βάτραχοι 503-507) λέει πως ο Ηρακλής, '' ηψε κατερικτων χυτρας ετνους δύο ή τρεις ''(ναι, οι αρχαίοι αναφέρουν την ύπαρξη χυτρας τότε που ο Ηρακλής έτρωγε την αγαπημένη του φασολάδα).

   Οι Σπαρτιατες δε προτιμούσαν ιδιαίτερα τους φασηλούς. Στα χωριά της Λακεδαίμονος την προτιμούν μέχρι σήμερα αντί για άλλα όσπρια. Την συνοδεύουν συνήθως με μικρά ψάρια όπως σαρδέλα.

   Ο Απικιος (V. VIII) προτείνει φασόλια βραστά μαγειρεμένα με λάδι, κύμινο, γλυκόκρασί, γαρο, πιπέρι και άνηθο. Είναι πεντανόστιμο!! Άλλοι δε όπως ο Επιμαρχος (Ηβας), ο Ορειβασίος (Συν Α), ο Ηνίοχος (Τροχιλος), αναφέρουν ότι οι αρχαίοι συχνά περεθεταν στους καλεσμένους τους το φαγητό αυτό. 

   Η εκτίμηση και  σημασία έδιναν και οι Ρωμαίοι στα όσπρια. Αυτό είναι φανερό αν παρατηρήσουμε πως οι λατινικοί όροι για τέσσερα από τα πιο σημαντικά όσπρια έδωσαν το όνομά τους στις πιο γνωστές Ρωμαϊκές οικογένειες. Έτσι, οι Φάβιοι πήραν το όνομά τους από τα κουκιά (φάβα), οι Πίσιοι από τον αρακά (πισός), οι Λέντουλοι από τις φακές (lens) και ο Κικέρων, ο πιο γνωστός από όλους, από τα ρεβίθια (cicer arietinum).
Πριν μερικές δεκάδες χρόνια τα όσπρια αποτελούσαν ένα από τα πλέον περιφρονητικά είδη διατροφής, τα έλεγαν το κρέας των φτωχών και είναι αλήθεια. Λόγω της περιεκτικότητάς τους σε πρωτεΐνες και της χαμηλής τους τιμής αποτελούσαν εναλλακτική λύση στα ζωικά τρόφιμα. Συνδυασμένα με υδατάνθρακες όπως ρύζι, πλιγούρι, χυλοπίτες και άλλα γίνονται μία πολύ ισορροπημένη τροφή.

Τραγούδια με κύριο θέμα τους τα όσπρια

Λόγω της σημαντικότητας των οσπρίων στη διατροφή μας, θα βρούμε αρκετά παιδικά τραγούδια με θέμα τους τα όσπρια και αυτό γιατί τα παιδιά απ’ την μικρή ηλικία θα πρέπει να μάθουν για τις ευεργετικές ιδιότητες των οσπρίων!!!

Το κουκί και το ρεβίθι

Παραμύθι, μύθι, μύθι:

Το κουκί και το ρεβίθι

εμαλώνανε στη βρύση.

Και περνάει η φακή

και τα βάζει φυλακή.

Και η φάβα τής φωνάζει:

«Φακή, άσ’ τα, δεν πειράζει».

Ο χορός των μπιζελιών

Το χοντρό μπιζέλι χορεύει τσιφτετέλι

χορεύει τσιφτετέλι στο χορό των μπιζελιών

και τα κολοκυθάκια χτυπάνε παλαμάκια

πάνω στην πρασινάδα και πάνω στο γκαζόν.

Μ’ ένα πράσινο καινούργιο παπιγιόν

προχωρώ για τον χορό των μπιζελιών

Ήρθ’ η ώρα πια κι εγώ, ήρθ’ η ώρα πια κι εγώ

να χορέψω με λαχτάρα, αγκαλιά με μια αγκινάρα

το πρώτο μου τανγκό.

Βλίτα και σπανάκι χορεύουνε συρτάκι

χορεύουνε συρτάκι στο χορό των μπιζελιών

κι η μπάμια η μεγάλη χορεύει πεντοζάλη

πάνω στην πρασινάδα και πάνω στο γκαζόν.

Μ’ ένα πράσινο καινούργιο παπιγιόν

προχωρώ για τον χορό των μπιζελιών

Ήρθ’ η ώρα πια κι εγώ, ήρθ’ η ώρα πια κι εγώ

να χορέψω με λαχτάρα, αγκαλιά με μια αγκινάρα

το πρώτο μου τανγκό.

Ο Φακής

Εμπρός ένα -- δυο προσοχή,

εμένα με λένε Φακή.

Κορμί κορδωμένο, μουστάκι στριμμένο,

γαλόνια χρυσά και σπαθί.

Η σάλπιγγα τα ρα τα τα!

Σπαθί και ντουφέκι χτυπά.

Μπαμ, μπουμ το τρομπόνι,(2)

ποιος βγαίνει σε μένα μπροστά.

Γυρεύω παντού τον εχθρό,

κι ας είν' αντρειωμένοι σωρό,

γιγάντοι και δράκοι, θεριά με φαρμάκι

καπνός μόλις προβάλω εγώ.

Μονάχα ξαφνιάζομ' οχού,

τρομάζω απ' τους ίσκιους χου, χου.

Ένα φύσημα τ' αγέρα και ας είναι και μέρα

μου παίρνει κι αντρεία και νου